مقیاس درجه بندی رفتار و رویداد نگاری
l مقیاس درجه بندی در واقع همان فهرست وارسی است ؛ با این تفاوت که علاوه بر نشان دادنِ حضور یا عدم حضور یک ویژگی یا رفتار ، میزان و سطح آن (مقدار یا فراوانی یا شدت و ضعف رفتار یا ویژگی )نیز معین می گردد
ویژگی ها ی مقیاس درجه بندی
مشاهده های معلم را به سوی جنبه های مشخص رفتار هدایت می سازد.
با این مقیاس به آسانی می توان وجود یک خصیصه یا رفتار را در فراگیران رتبه بندی کرد.
از این ابزار معمولا برای ارزش یابی عملکرد فراورده ای وفرایندی رفتار فراگیران در حوزه های مهارتی و نگرشی استفاده می شود.
انواع مقیاس درجه بندی
الف) مقیاس درجه بندی عددی
ب) مقیاس درجه بندی نگاره ای
ج) مقیاس درجه بندی نگاره ای توصیفی
الف) مقیاس درجه بندی عددی:
مقیاس درجه بندی عددی یکی از ساده ترین نوع از انواع مقیاس های درجه بندی است .
در این مقیاس ،معلم دور هر عددی که درجه یا میزان مناسب بودن ، خوشایند بودن ، فراوانی ، یا توافق با یک بیان را مشخص می نماید با ترسیم خط بسته ای ( دایره) یا با گذاشتن نشانه ای علامت گذاری می نماید .
ب) مقیاس درجه بندی نگاره ای :
در مقیاس درجه بندی نگاره ای به جای استفاده از اعداد ، از خطوط افقی استفاده می شود .
در این مقیاس معلم داوری خود را از دانش آموز درباره ی ویژگی مورد مشاهده در طول یک خط مستقیم با گذاشتن نوعی علامت مشخص می کند . در طول خط مجموعه ای از مقوله ها ، مکان ها ، یا نقاط مشخص می شوند ؛ و معلم آزاد است که بین این نقاط نیز علامت بگذارد.
در مقیاس درجه بندی نگاره ای هم چون مقیاس درجه بندی عددی اشکالی که وجود دارد این است که واژه های متوسط ،خوب ،خیلی خوب ،خیلی زیاد ، زیاد ،کم ،غالبا ، به ندرت و... نزد افراد مختلف تعاریف عملیاتی گوناگونی دارند . به عبارتی در معنای آن ها اتفاق نطری واحد وجود ندارد . برای جلوگیری از این مشکل می توان از مقیاس درجه بندی نگاره ای توصیفی استفاده نمود.
ج) مقیاس درجه بندی نگاره ای توصیفی
مقیاس درجه بندی نگاره ای توصیفی قابل استفاده ترین مقیاس درجه بندی است .
در این مقیاس عبارت هایی درج می گردد که به شکل رفتاری چگونگی رفتار دانش آموز را نشان می دهند . از این مقیاس بیشتر برای سنجش کیفیت گزارش شفاهی دانش آموزان استفاده می شود .
قواعد تهیه مقیاس درجه بندی
معلم باید :
ویژگی هایی که از لحاظ آموزشی مهم می باشند را برگزیند .
ویژگی های مورد ارزش یابی را به گونه ای برگزیند که به طور مستقیم قابل مشاهده باشند .
یکی از بزرگ ترین مشکل مقیاس درجه بندی کاربرد اصطلاحات و صفات کلی و مبهم در آن ها است؛ لذا معلم باید هم ویژگی های مورد ارزش یابی و هم نقاط روی مقیاس را به روشنی تعریف نماید .
- تعداد درجات یا طبقات مقیاس را بین 3 تا 7 برگزیند
ج) رویداد نگاری
گزارش مکتوب درباره یک رویداد مشخص را رویداد نگاری گویند.
در این روش معلم باید هر اتفاق یا رویدادی(در حیطه های عاطفی ،اجتماعی و روانی- حرکتی )که از دانش آموز رخ می دهد (معلم احساس کند آن رفتار نیاز به مراقبت و نظارت و هدایت دارد ) و آن را مهم می داند ، بلافاصله بعد از وقوع ثبت نماید .
قواعد انجام و تهیه گزارش رویداد نگاریl برای آنچه از قبل معین شده تا مورد مشاهده قرارگیرد طرح ریزی معینی وجود داشته باشد .
در تفسیر هر رویدادی از هر نوع سوگیری خود داری گردد .
هر رویدادی را بعد از وقوع باید ثبت نمود . لیکن نیاز نیست همهی وقایعی مشاهده شده مو به مو ثبت گردد ؛ بلکه تنهاگزیدهی مهم آنها را باید ثبت و نگه داری نمود .
بین توصیف واقعیت رویداد و تفسیرآن تفاوت وجود داشته باشد
در رابطه با هر رفتار خاصی و در فواصل زمانی معین فرم رویداد نگاری تکمیل گردد؛ و بعد قضاوت صورت گیرد .
ثبت مشاهده باید دارای تاریخ،توصیف عینی و تفسیر رویداد باشد.
زمان مناسب برای ثبت مشاهده هنگامی خواهد بود که دانش آموزان مشغول فعالیت یا زمانی که در کلاس حضور ندارد می باشد .
در تفسیر رویداد ها به دلایل احتمالی و راه حل ها و یا نتایج مثبت ومنفی آن اشاره گردد .
فرم های رویداد نگاری نزد معلم باقی خواهد بود و تنها گزارشی از آن ها در « پوشه کار »دانش آموز جهت اطلاع خود معلم ، دانش آموز و اولیاء ، درج خواهد شد .
اجزا و عناصر گزارش رویداد نگاری
1)مشخصات دانش آموز
2) تاریخ ،زمان ، محل و مکان رویداد
3) عنوان یا موضوع رویداد
l ) توصیف عینی رویداد
5) تفسیر و تحلیل رویداد
6 ) ارائه راهکار
نمونه ی عملی رویداد نگاری :
مشخصات دانش آموز : ....-....
تاریخ : 30/7/89
محل و مکان رویداد : کلاس درس
ساعت : 30/9 صبح
عنوان یا موضوع رویداد : ضعف در دیکته نویسی
توصیف رویداد:
مینا در نوشتن دیکته برخی کلمات خاص (مانند سوزن = سُزن ، خواهر = خاهر ، شنیده = شنیدِ ، خانه = خانِ ، اردک = اوردک و...) در هر نوبت دیکته اشتباه دارد و پیشرفتی ندارد . با این حال از هوش متوسطی برخوردار است .
تفسیر رویداد :
با توجه به این که احساس می کردم شاید مشکل مینا مربوط به مراحل تحولی (مرحله پیش عملیاتی ، مرحله نیمه آوایی ، مرحله آوایی ، مرحله انتقالی یا دیداری و،مرحله قراردادی) باشد ، برای آزمون این فرضیه ، به بررسی پوشه کار مینا و شواهد مربوط به املای او پرداختم .با درج اشتباهات او در فرم ، اندازه گیری خطاها و تحلیل آن ها معلوم شد عموما اشتباهات دیکته ای مینا مربوط است به کلمات قرار دادی و دیداری است . لذا به این نتیجه رسیدم که مشکل او مربوط به مرحله آوایی است .
ارائه راهکار :
برای اصلاح خطاهای مینا سعی کردم نسبت به پرورش دانش آوایی او اقدام کنم که برای این منظور در فرصت هایی که وقت آزاد داشتم کلمات را می خواندم و از او می خواستم با کف زدن تعداد بخش های آن کلمه را مشخص کند. مثلا کلمه « خانه » را تکرار کردم و او برای هر بخش آن یعنی «خا » و «نه» ، جداگانه کف می زد . بارها این کار را با کلمات مختلف ،تکرار می کردیم . کم کم او توانست ، به خوبی کلمات را بخش نماید . سپس از او خواستم کلماتی که بخش کردن آن ها را تمرین کرده بر اساس صداهایی که دارند ، طبقه بندی نمایند . مقوایی که از قسمت های مربع شکل نه قسمتی تهیه کرده بودم را ،جلو او گذاشتم و از مینا خواستم به تعداد صداهایی که مثلا کلمه «سبد» دارد ، دگمه در خانه های صفحه مقوایی بگذارد . سّ – بّ – د . و...
علاوه بر اجرای روش های آموزشی فوق ، از روش های باز آموزی زیر ضمن توجیه وکمک از والدین مینا یاری گرفتم ، خوشبختانه رفته رفته شاهد پیشرفت تدریجی او شدم .
حیطه های کاربرد سنجش مشاهده ای
کرونباخ (1960) سنجش را مستلزم به کارگیری فنون گوناگونی می داند که قبل از هر چیز بر مشاهده عملکرد متکی است . بدین معنا که معلم برای سنجش هر نوع فرایند یا فراورده یِ رفتار دانش آموز و به هر طریقی که بخواهد عمل نماید ناگزیر از مشاهده است .
حیطه های کاربرد سنجش مشاهده ای عبارتند از :
الف) حیطه مهارتی
ب) حیطه عاطفی - اجتماعی
د ) حیطه جسمانی
الف) حیطه مهارتی :
برای سنجشِ تحققِ اهداف وانتظارهای آموزشی که در حیطهی مهارتی قرار دارند ؛ یعنی آن اهدافی که بایسته است دانش آموز دانستن هایش را در شرایط واقعی یا نسبتاً واقعی به نمایش بگذارد ؛ ناگزیر باید از شیوه ی سنجشی غیر از سنجش های معمول مداد کاغذی استفاده نمود .
بهترین و مناسب ترین روشِ سنجشِ مستقیمِ عملکردِ دانش آموز، سنجش مشاهده ای می باشد .
نقش مشاهده در انواع آزمون های عملکردی
آزمون کتبی عملکردی
آزمون شناسایی
آزمون انجام عملکرد در موقعیت های شبیه سازی شده
نمونه کار
ج) حیطه اجتماعی و عاطفی :l یکی از وظایف و مسئولیت های نظام آموزشی رشد اجتماعی و عاطفی دانش آموزان است . یعنی تربیت افرادی میانه رو ، مسئولیت پذیرش ، مستقل و...
مشاهده یکی از راه های مؤثر در سنجش میزان رشد اجتماعی و عاطفی دانش آموزان است .
به عنوان مثال معلمی که می خواهد میزان اضطراب را در دانش آموزان بسنجد ، موقعیت های مختلفی چون پرسش شفاهی ، مصاحبه و... را فراهم می گرداند و از طریق مشاهده علایم اضطرابی در دانش آموز را مورد سنجش قرار می دهد .
برخی از نشانه های اضطراب عبارتند از :
عرق کردن ( در پیشانی ، صورت و یا در دست ها)
کم شدن ترشح بزاق دهان هنگام تکلم (که در این هنگام دانش آموز پیوسته لب های خود را با زبان تر می کند )
پریدن رنگ صورت و یا قرمز شدن صورت وگوش ها بر اثر انقباض یا انبساط رگ های خونی صورت
لرزش شدید لب ها و انگشتان
تغییر موقعیت دادن به طوری که پاهای خود را تکان می دهد و یا با انگشتان خود بازی می کند یا روی بدن یا میز خود ضرب می گیرد ؛ و...
د ) جسمانی :
یکی دیگر از وظایف نظام آموزشی پرورش ابعاد جسمانی دانش آموزان است ؛ به گونه ای که :
آن ها از حواس خود به خوبی محافظت و استفاده کنند
در نشستن و راه رفتن و استفاده از قوای بدنی به درستی عمل نمایند
بهداشت فردی و اجتماعی را رعایت کنند
در حفظ محیط زیست کوشا باشند
با تمرینها و بازیهای مناسب قابلیتهای جسمی خویش را افزایش دهند
نکات ایمنی را بدانند و رعایت نمایند
اهمیت مصونیت دربرابر امراض را درک کنند و درحفظ سلامتی خود و دیگران تلاش نمایند
باتشکر ازآقای رمضانی
این وبلاگ توسط پرویز عبدالملکی کارشناس مدیریت آموزشی وکارشناس ارشد برنامه ریزی درسی وعلاقه مند به مسائل آموزش وپرورش نوشته می شود.